lesinspiratie & begeleiding voor het basisonderwijs

Wat is Wetenschap?18 mei 2015

Wat is wetenschap en techniek onderwijs

Gastartikel door Mikal van Leeuwen

Binnen de wetenschap hebben er verschillende opvattingen bestaan over wat wetenschap nou eigenlijk is en hoe het gedaan hoort te worden. De oude Grieken begonnen zo’n beetje met de natuurwetenschap of ‘natuurfilosofie’ en hadden hierbinnen al verschillende stromingen. Zo ging het Rationalisme er vanuit dat echte kennis vooral verkrijgbaar is door logisch te redeneren (filosoferen). Een andere stroming, het Empiricisme, ging er vanuit dat kennis het beste te verkrijgen is uit waarnemingen, experimenten dus.

46 wat is wetenschap en techniek onderwijs 3

Logica en Observatie

Zo ontstonden, bestonden en verdwenen er vele vormen van wetenschappelijk denken, en ik ga er vanuit dat de moderne wetenschap een soort samenvatting van de meest succesvolle stromingen is. Moderne wetenschappers baseren hun kennis op zowel logisch denken als observatie en laten die elkaar ook beïnvloeden. Een succesvol experiment zal de redenering waarschijnlijk bevestigen, een onsuccesvol experiment geeft stof tot nadenken.

Maar zelfs als je je aan deze twee methodes houdt, betekent dat niet dat je perse op de juiste conclusie uitkomt. Zo kan je bijvoorbeeld observeren dat de aarde stilstaat en de zon beweegt, en daaruit beredeneren dat de zon om de aarde draait.

Waar of Niet Waar (of niet niet-waar)?

Daarom is niet alleen logisch denken, maar vooral kritisch denken belangrijk voor de wetenschap. Een mooie conclusie hiervan is te vinden in de falsificatie-theorie van Carl Popper. Deze wetenschapsfilosoof (die dus onder andere filosofeerde over wat wetenschap is) stelde dat je een theorie eigenlijk niet zou moeten bewijzen (laten zien dat hij klopt), maar ‘falsificeren’ (proberen te laten zien dat hij niet klopt). Een goede wetenschappelijke stelling moet dus altijd falsificeerbaar zijn: er moet een experiment te bedenken zijn waaruit kan blijken dat de stelling niet waar is. Wanneer een stelling niet falsificeerbaar is, is hij ook niet wetenschappelijk: ‘hij is niet alleen niet waar, hij is niet eens onwaar’! (Denk daar maar eens over na…)

46 wat is wetenschap en techniek onderwijs 2

Wetenschap & Kritisch Denken

Maar let op: dat hoeft dus niet te betekenen dat het falsificatie-experiment hoeft te slagen! Als het experiment lukt is de stelling onwaar, maar als het experiment mislukt dan is de stelling ‘meer-waar’.

Stelling: alle zwanen zijn wit.

Falsificatie: kan ik een zwaan met een andere kleur vinden?

Je gaat op zoek en elke keer dat de volgende zwaan die je vind wit is, klopt de stelling een beetje meer. Maar de stelling is dan nog steeds niet absoluut waar. Dat zal alleen zo zijn wanneer alle experimenten gedaan zijn die de stelling zouden kunnen ontkrachten : je hebt alle zwanen gevonden die er bestaan. Aangezien dat vrijwel onmogelijk is, is geen enkele stelling ooit absoluut waar. Deze onzekerheid betekent dat kritisch denken de basis is voor goede wetenschap.

Here be Dragons

46 wat is wetenschap en techniek onderwijs 1

Dit betekent ook dat wetenschappers slecht zijn in mensen geruststellen. Zolang je niet zeker weet dat iets niet waar is, weet je ook niet of het waar is. Voordat de grote nieuwe deeltjesversneller (de Large Hadron Collider) enkele jaren terug werd aangezet was er commotie over of dit apparaat geen zwart gat zou veroorzaken dat de wereld zou opslokken. Van de wetenschappers luidde het terechte antwoord: ja, die kans is er (maar het is wel een heeeeeeeele kleine kans). Dat laatste werd helaas al niet meer gehoord. Later was het gevatte wetenschappelijke commentaar: ja, en er is ook een kans dat de LHC een mens-etende draak uitspuugt wanneer we hem aanzetten!

Lees verder:

Weet jij waarom suiker oplossen geen magie is?

Roze, het begin van de wetenschap

Hoe kun je beginnen met onderzoekend leren? Een voorbeeld

Comments are closed.

Ja, handig!

Ontvang elke week een inspirerend lesidee in de nieuwsbrief