Selecteer een pagina

Gastartikel door Mikal van Leeuwen

Oplossen? Mengen? Roeren? Wat is dat nou eigenlijk, scheikundig gezien?

Oplossen is mengen

Neem een bak rode knikkers en een bak blauwe knikkers, meng ze door elkaar en je hebt een bak gemengde rood/blauwe knikkers. De knikkers zijn knikkers, alleen de kleur is anders.

Dingen zullen niet mengen wanneer ze teveel van elkaar verschillen. Organiseer een familiereünie en je krijgt een zaaltje waar aan één kant de volwassenen bij elkaar koffie zitten te drinken terwijl aan de andere kant de kinderen de tent afbreken. Af en toe loopt er een ouder naar de kinderen om in te grijpen en soms komt er een kind even gezellig bij zijn ouders zitten (waarna meestal opeens het schaaltje bitterballen leeg is), maar over het algemeen is er een duidelijke scheiding.

37 olie water wetenschap en techniek onderwijs

Mengen is ook scheikunde

Hetzelfde geldt in de scheikunde. Wanneer je siroop in een glas water giet, heb je een glas limonade. De siroop is een vloeistof die genoeg op water lijkt om er in op te lossen. Maar als je een glas water neemt en daar olie in giet, dan heb je een glas met water en daarop een laag olie. Olie is ook een vloeistof, maar deze verschilt teveel van water om ermee te kunnen mengen.

37 roeren wetenschap en techniek onderwijs

Roeren is niet mengen

Roeren en mengen hebben veel met elkaar te maken, maar zijn niet perse hetzelfde: mengen is het ‘door elkaar raken’ van dingen, roeren is voornamelijk een manier om dit sneller te laten gebeuren. Een lepel honing zal vanzelf in een kop thee mengen (oplossen), maar roer door het kopje met je lepeltje en het gaat een heel stuk sneller!

37 lepel suiker wetenschap en techniek onderwijs

Suiker is een bouwwerk

Nou kan een vaste stof zoals suiker ook oplossen. Een korreltje suiker is eigenlijk een bouwwerkje van hele kleine deeltjes (de moleculen) dat een kristal genoemd wordt. Al die deeltjes/moleculen onafhankelijk zijn te klein om te zien en wat je wel ziet is het bouwwerk dat ze samen als geheel vormen. Maar een bouwwerk kan ook weer instorten.

37 zandkasteel wetenschap en techniek onderwijs

Oplossen is geen magie

Als je zo’n suikerbouwwerkje in water gooit dan zal het uit elkaar vallen als een zandkasteel in de branding. De losse moleculen komen in het water terecht en mengen er mee, ze lijken qua eigenschappen genoeg op water om dit te kunnen. Wanneer dit eenmaal is gebeurt dan kun je de suiker niet meer zien omdat de losse, opgeloste moleculen te klein zijn. Maar neem een slok en je weet zeker dat ze er nog steeds zijn.

Probeer je het in een glas olie dan gebeurt er (bijna) niks: de suikermoleculen verschillen teveel van de olie om er goed mee te kunnen mengen. De suikerkorrels zullen op de bodem blijven liggen, hoe hard je ook roert.

37 kandij wetenschap en techniek onderwijs

Is ontmengen wél magie?

Het omgekeerde gaat ook. Los een schep suiker op in een glas water en zet het op de verwarming: de volgende dag is het water weg en liggen er één of meerdere suikerkristallen in het glas. Tijdens het langzame verdampen van het water bleven de suikermoleculen achter in het kopje en hebben, helemaal zelf, hun zandkastelen weer opgebouwd!

Lees verder:

Vies van chemie

Wat is scheikunde stof?

“Papa, wat onderzoek je eigenlijk?”

Ja, handig!

Ontvang elke week een inspirerend lesidee in de nieuwsbrief